Concert in eigen beheer: Quintet TSIRANI (Armenië)
Maandag 28 oktober om 14u30
Ensemblezaal van het STUK, Naamsesteenweg 96
Voorafgaande inschrijving en betaling van 5 euro per persoon, met vermelding van je clubnummer + ‘Tsirani’. De reservaties zijn dan op naam beschikbaar aan de kassa.
Bij niet-reservering: kaarten aan de kassa vanaf 14u15 aan 6 euro.
Het Armeense Quintet Tsirani, gesticht in 2012, is momenteel op tournee; dus voor ons de gelegenheid om de Armeense traditionele muziek en liederen te mogen beluisteren.
Dat deze muziek, mede door zijn bijzondere tonaliteit, een heel eigen muzikale kleur heeft, konden we beleven toen het Dudukner Quartet (2008) en de groep Eriwan (2014) bij ons te gast waren. Een muzikaal genot buiten onze traditionele muziekbeleving, maar een aangename en lieve muziek die blijft nazinderen.
De vijf musici, o.l.v. artistiek directeur en dudukspeler Artak Asatryan, bespelen de duduk, de shvi, de tar, de oud en de dohl.
DE DUDUK
De duduk (spreek uit: doedoek) is wellicht het oudste dubbelrietinstrument van de wereld; men schat dat het teruggaat tot ca. 5000 voor Christus en ontstaan is in de streek die nu Armenië is.
In de oudheid zou het instrument van beenderen zijn gemaakt, en later helemaal uit één stuk riet. Het nadeel hiervan was dat als het mondstuk (dubbelriet) beschadigd raakte, het hele instrument vervangen moest worden. Uiteindelijk werd het instrument van abrikozenhout gemaakt, zodat het dubbelriet vervangen kon worden en het instrument een dieper timbre kreeg. Het timbre van de duduk wordt wel eens vergeleken met dat van een menselijke stem, mede door de manier waarop het dubbelriet resoneert wanneer er vibrato gespeeld wordt, wat vooral in de hogere noten het geval is.
In Armenië is de kunst van het duduk maken over de eeuwen geperfectioneerd. Abrikozenhout wordt bijvoorbeeld eerst jaren lang weggelegd, om de resonantie te verbeteren, en het maken van rieten is een zeer zorgvuldig proces geworden.
De duduk produceert het mooiste geluid ter wereld, zeggen de Armeniërs. Het is in Armenië het instrument dat de meest fantasievolle beelden en impressies verwoordt.
De duduk wordt bespeeld met circulaire ademhaling. Dit is een ademhalingstechniek waarbij een continue toon verkregen kan worden. De eerste stap van de techniek is dat de mondholte met zo veel mogelijk lucht gevuld wordt door de wangen op te blazen. Vervolgens wordt de keel afgesloten met het achterste van de tong, en dan wordt tegelijk door de neus ingeademd en wordt de lucht uit de mondholte met de wangspieren door het instrument naar buiten gedrukt. Op die manier ontstaat een continu geluid, zonder ademhalingspauzes.
Een vooraanstaande dudukspeler, Vardan Hovanissian, omschrijft het instrument als volgt: dit dubbelrietblaasinstrument is onlosmakelijk verbonden met de geschiedenis van zijn vaderland Armenië. Sinds enige jaren staat het op de lijst van materieel cultureel werelderfgoed van de Unesco. De klank, dat is de ziel van Armenië.
De geschiedenis van Armenië is dan ook beladen met droefenis, met als triest dieptepunt de genocide door de Ottomaanse troepen. Die melancholie wordt nog eens gevoed door het feit dat veel Armeniërs buiten hun geboorteland leven.
Op het eerste gezicht lijkt de duduk een simpel instrument, maar schijn bedriegt. Het leeft, het heeft geheimen. De grote kunst is om het specifieke geluid - de ziel - te ontdekken; de techniek bijschaven komt achteraf.
Meer info in vorig clubblad en op www.tsirani.com
Paul Bessemans, 28 augustus 2019